Հավաքածու / Շտեմարան



Այվազովսկի Հովհաննես Կոստանդնի

(1817 - 1900)

(1817, Թեոդոսիա - 1900, Թեոդոսիա)
Աշխարհահռչակ ծովանկարիչ Հովհաննես Այվազովսկին ծնվել է Ղրիմի Թեոդոսիա քաղաքում: Մասնագիտական կրթությունը ստացել է նախ Սիմֆերոպոլի գիմնազիայում` 1830-1833 թթ., ապա 1833-ից Ս. Պետերբուրգի Գեղարվեստի ակադեմիայում` ուսանելով Մաքսիմ Վորոբյովի և ապա կատարելագործվելով ծովանկարիչ Ֆիլիպ Տանների մոտ: <<Օդը բաց ծովի վրա>> աշխատանքի համար ակադեմիայում արժանացել արծաթե մեդալի: 1837 թ. ոսկե մեդալով ավարտել է ակադեմիան: 1840-1844թթ. գործուղվել է Իտալիա, շրջագայել եվրոպական մի շարք երկրներում, վրձնել բազմաթիվ ծովային բնապատկերներ` <<Նեապոլի տեսարան>>, <<Լուսնյակ գիշեր Ամալֆիում>> և այլն: Ցուցահանդեսներ է ունեցել Հռոմում (1841), Փարիզում (1843): 1844 թ., ստացել է ակադեմիկոսի, 1847 թ-ին պրոֆեսորի կոչում: Ընտրվել է Պետերբուրգի և եվրոպական մի շարք գեղարվեստական ակադեմիաների (Ֆլորենցիա, Շտուտգարդտ, Ամստերդամ) պատվավոր անդամ: 1844 թ. Այվազովսկին նշանակվել Ռուսական կայսրության Ծովային գլխավոր շտաբի նկարիչ: 1845 թ. այցելել է Կ. Պոլիս, ստեղծել <<Գիշեր Կոստանդնուպոլսում>>, <<Ստամբուլի տեսարան արևամուտին>> և այլ կտավներ, որոնք ներկայացվել են 1888 թ. տեղում կազմակերպված ցուցահանդեսում: Համաշխարհային հռչակ վայելող գեղանկարիչն ունեցել է հարյուր քսան անհատական ցուցահանդես, ներկայացրել իր արվեստը ոչ միայն Ռուսաստանում, այլ նաև եվրոպական երկրներում, Ամերիկայում: Ստեղծել է վեց հազարի հասնող կտավ, հիմնականում ծովանկարներ, քանզի ծովը նրա տարերքն էր, հետաքրքրությունների և բնության հանդեպ մեծ սիրո կենդանի մարմնացում: Նա չի անտեսել նաև հայրենի բնաշխարհը, հայկական թեմատիկան: Այս բովանդակությունն ունեն <<Նոյն իջնում է Արարատից>> (1889), <<Արարատ>> (1887), <<Հայ ժողովրդի մկրտությունը>> (1892) ստեղծագործությունները: 1892 թ., արդեն պատկառելի տարիքում, Այվազովսկին այցելում է Ամերիկա, մեկ տարի անց` Ֆրանսիա, որտեղ նրա արվեստը արժանանում է մեծ ճանաչման և հիացմունքի: Ծովանկարչի լավագույն աշխատանքներից են <<Քաոս>> (1842), <<Իններորդ ալիք>> (1850), <<Չեսմենի մարտը>> (1848), <<Փոթորիկ Սև ծովի վրա>> (1845): Արվեստագետի տաղանդը դրսևորվել է ամենատարբեր ոլորտներում. նա օժտված երաժիշտ էր (ջութակահար), հնագետ, մանկավարժ և, ի վերջո, բարերար: Այվազովսկին մահացել է 1900 թ. ապրիլի 19-ին: Անավարտ մնաց վերջին`<<Թուրքական նավի պայթյունը>> կտավը, որի վրա աշխատում էր: Նրա մահից հետո, համաձայն կտակի, հայրենի Թեոդոսիային է անցնում իր հիմնած պատկերասրահը: Մեծ ծովանկարիչը թաղված է Թեոդոսիայի Ս. Սարգիս եկեղեցու բակում։ Շիրմաքարի մակագրությունը քաղված է Մովսես Խորենացու ‹‹Հայոց պատմությունից››` ‹‹Մահկանացու ծնեալ անմահ զիւրն յիշատակ եթող›› ։
Համաշխարհային հռչակ վայելող նկարչի ստեղծագործությունները պահվում են Թեոդոսիայի Այվազովսու անվան ազգային պատկերասրահում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում, աշխարհի շատ թանգարաններում ու մասնավոր հավաքածուներում: